Ricoeur en Whitehead een complementair duo?

Referentie:

Barciauskas, Rosemary Curran, "The Primordial and Ethical Interpretations of Evil in Paul Ricoeur and Alfred North Whitehead", Modern Theology 2 (1985) 1, p. 64-77.

Informatief extract:

This article compares the work on evil and human freedom presented by Paul Ricoeur in The Symbolism of Evil (1967) and other works, to the notion of evil and freedom in the metaphysics of A N Whitehead. Ricoeur's examination of the myths of three early civilizations shows that the ethical view of evil in which the human bears full responsibility for evil has never sufficiently described the contents of religious consciousness. Evil is not so much the result of the first free act as it is part of the "history of being". The author contends that Whiteheadian metaphysics concurs in many ways with Ricoeur's understanding of evil. In Whitehead's view evil is in no way the work of God, nor is it solely the work of the human. It arises out of the conditions of becoming, but is met with the harmonizing activity of God. From these two views the author draws several conclusions about the limits of human freedom and the nature of sin and guilt.

[Abstract from ATLA Religion]

Creatieve commentaar:

Het is interessant om Whitehead en Ricoeur naast elkaar behandeld te zien. Op die manier wordt voor mij de waarde Ricoeur ook duidelijker. De auteur plaatst namelijk de verschillende theologische concepten naast elkaar. Hiervan kan ik gebruik maken om die verschillende concepten uit te leggen aan de hand van de verhalen die iedereen bekend voorkomt. De abstracte gespitste aanpak van het procesdenken aangevuld met het verhalende en meer tot de verbeelding sprekende aanpak van Ricoeur.

Van de auteur Rosemary Curran Barciauskas, ten tijde van het artikel als theoloog verbonden aan het Wheeling College in West Virginia, heb ik nog volgende referenties gevonden: “Redemption Through Suffering: The Task of Human Freedom in the Writings of A. N. Whitehead and Paul Ricoeur and the Implications for a Christian Soteriology.”, Ph.D. Dissertation, Fordham University, 1983; met Debra Beery Hull, Loving and Working: Reweaving Women's Public and Private Lives. Meyer-Stone Books, 1989; “Review: The Triune Symbol: Persons, Process and Community, by Joseph Bracken.” In Process Studies 17, no.4 (Winter, 1988): 273-8. Spijtig dat er over haar niet meer te vinden is.

Whitehead als veelzijdig cultuurfilosoof in SMW

Referentie:

Whitehead, Alfred North, De natuurwetenschap in de moderne wereld, vertaling Jan van Rheenen, Utrecht: Het Spectrum, 1959, 210 p. (oorspronkelijke uitgave: Science and the Modern World, London: Cambridge University Press, 1925).

Whitehead, Alfred North, Science and the Modern World, New York, NY: The Free Press, 1967, 212 p. (oorspronkelijke uitgave: London: Cambridge University Press, 1925).

Informatief extract:

"Alfred North Whitehead's Science and the Modern World, originally published in 1925, redefines the concept of modern science. Presaging by more than a half century most of today's cutting-edge thought on the cultural ramifications of science and technology, Whitehead demands that readers understand and celebrate the contemporary, historical, and cultural context of scientific discovery. Taking readers through the history of modern science, Whitehead shows how cultural history has affected science over the ages in relation to such major intellectual themes as romanticism, relativity, quantum theory, religion, and movements for social progress."

[achterflap SMW]

Creatieve commentaar:

Ik wist niet dat er een Nederlandse vertaling bestond van SMW. De vertaling is wat stug en gedateerd, maar toch bruikbaar om snel meer vat te krijgen op passages die iets minder duidelijk zijn in de oorspronkelijke versie. Het Engels uit 1925 klinkt echter veel vlotter en actueler dan deze vertaling uit 1959. Dit kan je zelfs merken aan de vertaling van de titel. Het zou dus jammer zijn dit boek in deze Nederlandse vertaling te lezen. Je kan bijvoorbeeld deze vertaling vergelijken met de vertaling die Jan Van der Veken van het 12de hoofdstuk maakte (zie God en wereld : basisteksten uit de proces-theologie). Deze vertaling is veel vloeiender.

Ook dit boek behoorde tot de collectie van Wildiers. Ik vond er een krantenartikel in met de titel "The Only 'Big Bang' in Universe" uit de San Francisco Chronicle van 16.12.1974. Dit moet Wildiers ongetwijfeld gelezen hebben in de periode dat hij in San Francisco zat. Op de inhoud zal ik niet ingaan, maar het is wel speciaal om zulke dingen te vinden. Ook hier zijn de aanduidingen in het boekje zelf erg beperkt.

Ik ben pas begonnen met het lezen van het boek in het Engels. Ik vind het boeiend. Het eerste hoofdstuk doet me denken aan de cursus "Evolutie van het wetenschappelijk denken" die ik in Leuven van Geert Vanpaemel kreeg. Ook Whitehead verwijst naar de Chinese cultuur. Vanpaemel verwees naar Joseph Needham (1900-1958) als 'ontdekker' van het belang van wetenschap in de Chinese cultuur. Het werk van Needham lijkt me echter na of gelijktijdig met dat van Whitehead te zijn geschreven. Waar haalde Whitehead zijn mosterd vandaan voor dit korte stukje?

Het boek is veel toegankelijker dan 'The Concept of Nature' en tot hier toe een echte aanrader. Een interessante opmerking die Whitehead in het eerste hoofdstuk maakt, is dat de wetenschappelijke revolutionisten in vergelijking met de protestanten er vrij goedkoop vanaf zijn komen. Naast de terechtstelling van Bruno en de veroordeling van Galileo is er weinig drama te vinden. Als je dit vergelijkt met de godsdienstoorlogen en vervolgingen van die tijd, is dit een echt bloedbad, zoals Whitehead schrijft.

Na het eerste hoofdstuk The Origins of Modern Science behandelt Whitehead de rol van de wiskunde en ook de begrippen tijd en ruimte in die wetenschappelijke revolutie. Whitehead beschrijft hier niet slecht, hij geeft ook kort een oordeel bij al die ontwikkeling. Whitehead doet een aantal opmerkelijke uitspraken in dit hoofdstuk. p. 23: "The theory of Induction is the despair of philosophy-and yet all our activities are bes upon it.", p.24 "Each generation critisises teh unconscious assumptions made by its parents." Tegen het einde van het hoofdstuk:"We are entering upon an age of reconstruction, in religion, in science, and inpolitical thought." (p.34) Op p. 36 tot slot:"The field is now open for the introduction of some new doctrine of organism which may take the place of the materialism with which, since the seventeenth century, science has saddled philosophy."

Hoofdstuk 3 The Century of Genius handelt over het inductieprobleem en metafysische vooronderstellingen in de fysica van Newton. The 'Fallacy of Misplaced Concreteness' (p. 51) die Whitehead aanwezig stelt in het nieuwe wetenschappelijke denken. De discussies met Hume, Locke en Descartes komen aan bod.

Hoofdstuk 4 The Eighteenth Century gaat verder in op de kritiek op simple location en The Fallacy of Misplaced Concreteness. In dit hoofdstuk wordt Whitehead metafysischer in vergelijking met het vorige. Whitehead gaat kritisch in op de triomf van het materialisme en kort ook op de wetenschapsvreemdheid van het idealisme. Locke en Berckeley leveren de voedingsbodem om tot een andere metafysica te komen. Om de problemen met simple location te vermijden vertrekt Whitehead vanuit de waarneming: perception en leidt uiteindelijk naar een organic conception of nature waarin niet de uitgebreidheid maar het event centraal staat. De grond voor het procesdenken is gelegd: "Thus nature is a structure of evolving processes."

Met Whitehead en Peirce aan de slag m.b.t. mirakels en de grenzen van de medische kennis

Referentie:

Stempsey, William E., "Miracles and the limits of medical knowledge", Medicine, Health Care and Philosophy 5 (2002), p. 1-9.

Informatief extract:

"In considering whether medical miracles occur, the limits of epistemology bring us to confront our metaphysical world view of medicine and nature in general. This raises epistemological questions of a higher order. David Hume’s understanding of miracles as violations of the laws of nature assumes that nature is completely regular, whereas doctrines such as C. S. Peirce’s “tychism” hold that there is an element of absolute chance in the workings of the universe. Process philosophy gives yet another view of the working of nature. Physicians have no epistemological grounds for declaring any cure to be miraculous. Miracles are theological (or philosophical) entities, and not medical entities. All physicians can do is to determine whether or not a cure is scientifically inexplicable according to the current epistemological standards of medical science. As these standards change, what is currently unexplainable may become explainable. However, we can also come to realize that our current explanations are in fact unsatisfactory. Our justifications of knowledge claims about miracles will depend on our
views about determinism and indeterminism. If the universe is not a deterministic one, we should be open to the possibility of encountering what appear to us as sui generis events. These would not be violations of immutable laws of nature, but manifestations of the true workings of nature, and certainly causes for wonder.

Key words: determinism, epistemology, Hume, laws of nature, metaphysics, miracle, Peirce, Whitehead"

[abstracts and key words from author]

Creatieve commentaar:

Dit artikel vond ik 'toevallig' bij een van de zoekopdrachtjes tijdens de les. Een boeiend filosofisch onderwerp omdat er zeer verschillende disciplines in samenkomen zoals biomedische wetenschappen, psychologie, metafysica en theologie. Interessant kan ook de vergelijking zijn tussen hoe het in het encyclopedie-artikel wordt voorgesteld (een korte algemene weergave) en in dit artikel dat met Whitehead en Peirce aan de slag gaat.

Het leven en werk van Alfred North Whitehead: een grondige studie

Referentie:

Lowe, Victor, Alfred North Whitehead: The Man and His Work, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1985-1990, 2 Vols, 351 p. - 389 p.

Informatief extract:

Vol I: 1861-1910: Vooral biografisch over Whitehead voordat hij naar London trekt en zijn belangrijkste filosofische publicaties schrijft. Voorzien van enkele zwart-wit foto's.

Vol II: 1910-1947: Dit deel heeft de auteur die in 1988 overleed niet kunnen afwerken. Het werd gesamengesteld door J.B. Schneewind. Het bevat behalve biografische stukken ook meer thematische stukken, brieven van Whitehead aan Hartshorne en de visie van de auteur op Whitehead.

[eigen samenvatting op basis van de inhoudstafels]

Creatieve commentaar:

Het lijkt mij een heel boeiend werk waar Lowe ontzettend veel tijd moet hebben ingestoken. Ik heb intussen het eerste deel kunnen lezen. Het verhaal van Whitehead wordt verteld,met alle gegevens die voorhanden zijn. Dat zijn er niet zo veel en zo blijft Whitehead een enigmatische figuur. Wel leert het de context waarin Whitehead opgroeide en werkte beter begrijpen. In alle geval een aanrader voor alle Whitehead-fans. Boeiend!

Mind in Nature: het procesdenken bouwt bruggen

Referentie:

Cobb, John B. - Griffin, David R. (eds.), Mind in Nature. Essays on the Interface of Science and Philosophy, Washington, DC: University Press of America, 1977, 148 p. (online beschikbaar via religion online, geraadpleegd op 22.12.2007)

Informatief extract:

"The papers in Part One, "The Evolution of Mind", describes the mystery of the rise of self-conscious, human, purposive action out of a flux in which it has been customary to find no grounds for such an emergence. Thorpe formulates the problem as a challenge to process philosophy and, after papers by Birch, Dobzhansky, and Waddington, and comments by Cobb on the potential contribution of Whitehead, Thorpe shares his concluding reflections. The issues are: What kind of continuity and what kind of discontinuity are to be found in the evolutionary process? And can process philosophy help biologists to understand their data?

Part Two, "Mind and Order", treats the broader question of what is meant by 'order' and how order is related to the human experience of purposive freedom. Several strategies for overcoming reductionism are distinguished and defended. The discussion is chiefly between physicists and philosophers, although the relation to biology is always especially in view.

Part Three, "The Primacy of Mind", opens up the specifically ontological question of how the ultimate entities of the universe are to be conceived. Two biologists and one philosopher argue that the psychical, or mental, or subjective elements in reality are more fundamental than the physical, material, or objective elements.

Part Four, "Mind and Organism", consists of papers that deal specifically with Whitehead. They include expositions of his philosophy of nature and his philosophy of science as well as more topical and critical treatments. The final essay is an account by Waddington of how his own work as a biologist has been influenced by Whitehead's philosophy."

[from preface p.ii-iii]

Creatieve commentaar:

Hoewel deze opstellenbundel enige 'update' zou kunnen gebruiken, lijkt me de lectuur van deze bundel zeer boeiend voor iemand met interesse in Whitehead en de filosofie van de biologie. Volgens mij kan men heel wat leren uit de verschillende benaderingen en discussies die aan bod komen. Interessant zijn ook de commentaren die werden toegevoegd aan elke onderdeel: "Some Whiteheadian comments on the discussion".

Het boek komt uit de collectie van Max Wildiers. Dit is in het boek aangeduid met zijn lijfspreuk "Spiritus Quiescit Numquam". De aanduidingen die Wildiers maakte zijn (spijtig misschien) erg beperkt. Jammer dat het boek een onhandig groot formaat heeft.

Misschien eens nakijken of het congres dat CPS in 2004 hield als een soort vervolg hierop kan gezien worden. Cobb is momenteel bezig aan een nieuwe bundel i.v.m. procesdenken en biologie.

Een hele tijd na het opstellen van dit bericht kwam ik te weten dat dit boek vrij beschikbaar is via Religion Online, op papier is het niet meer te krijgen.

Het ontstaan van het leven: een visie vanuit het procesdenken

Referentie:

Stein, Ross L., "An Inquiry into the Origins of Life on Earth - A Synthesis of Process Thought in Science and Theology", Zygon: Journal of Religion & Science 41 (2006) 4, p. 995-1016.

Informatief extract:

"An initiating event in the development of life on earth is thought to have been the generation of self-replicating catalytic molecules (SRCMs). Despite decades of work to reveal how SRCMs could have formed, a chemically detailed hypothesis remains elusive. I maintain that this is due, in part, to a failure of metaphysics and question this research program's ontological foundation of materialism. In this essay I suggest another world view that may provide more adequate ontological underpinnings: Whitehead's process philosophy of dynamic, relational becoming. Here we come to see molecules not as unchanging objects but rather as processes that possess the capacity for subjective experience. Molecular transformation is driven by experience, both internal and external. Process thought accounts for the world's creative impulse by positing a God who lures the becoming of all entities toward greater complexity and value. Chemical evolution is now seen as divine motivation of molecular becoming and, as such, possesses the potential for introducing true novelty into the world. The “causal joint” between God and world is hypothesized to be an energy transduction at the molecular level that allows divine action without violation of chemical principles or physical laws."

[abstract from author]

Creatieve commentaar:

In de eerste twee onderdelen van het artikel (inleiding en 'outline') zet de auteur duidelijk de inhoud en structuur van zijn opstel uiteen. Na een wetenschappelijke introductie over het onderwerp gaat hij filosofisch aan de slag met Whitehead en ten slotte gaat het een theologische richting uit. Dit is een noodzakelijke manier van aanpakken, want het is belangrijk dicht bij het meest recente wetenschappelijk onderzoek te blijven en niet in het wilde weg te speculeren. Ik kan het moeilijk laten om het artikel nu al te lezen, maar ga toch eerst aan het blog verder werken. De auteur eindigt met "I believe that process thought offers a way of seeing reality that allows a fuller understanding of our world." Dat kan ik beamen, maar natuurlijk moet zijn voorstel kritisch worden onderzocht.